Clenbuterol en efedrine: de belangrijkste verschillen

Clenbuterol en efedrine worden vaak verward en noemen beide "vetverbranders". In feite is de ene een synthetische bèta-2-agonist die het hele jaar door in de sport verboden is, en de andere is een plantaardige alkaloïde die nog steeds in de anesthesiologie wordt gebruikt. De redactie legt het verschil tussen beide uit.

Oorsprong en farmacologische groep

Clenbuterol en efedrine worden vaak samen genoemd als "vetverbranders" of "uitdrogende stimulerende middelen". Dit zijn echter totaal verschillende stoffen qua oorsprong, farmacologie en juridische status. Om ze terug te brengen tot een gemeenschappelijke noemer is net zo onjuist als het gelijkstellen van cafeïne aan amfetamine alleen maar omdat beide verkwikkend zijn.

Efedrine is een natuurlijke alkaloïde die voorkomt in planten van het geslacht ephedra (Ephedra sinica, in de Chinese geneeskunde bekend als ma huan). Geneesmiddelen op basis van ephedra worden al duizenden jaren gebruikt tegen verkoudheid en bronchiale problemen, en aan het einde van de 19e eeuw werd pure efedrine geïsoleerd. Het is een sympathicomimetisch middel met gemengde werking: het werkt deels rechtstreeks in op de adrenoceptoren en maakt deels noradrenaline vrij uit de zenuwuiteinden.

Clenbuterol is een volledig synthetisch molecuul dat is ontworpen als een selectieve bèta-2-adrenoceptoragonist. Het geeft geen noradrenaline vrij en heeft geen merkbaar effect op alfa-receptoren; de effecten ervan worden vrijwel uitsluitend geassocieerd met bèta-2-stimulatie, die ook langdurig is vanwege een lange halfwaardetijd.

Vanwege dit verschil in mechanisme heeft efedrine een uitgesproken effect op het centrale zenuwstelsel – het verhoogt de alertheid, vermindert de eetlust, kan angst en slapeloosheid veroorzaken – terwijl bij clenbuterol de perifere effecten dominant zijn: trillingen, hartkloppingen en effecten op de spieren.

Medisch gebruik en juridische status

Efedrine is nog steeds een geregistreerd geneesmiddel. In ziekenhuizen wordt het intraveneus toegediend om de drukval tijdens anesthesie, met name spinale anesthesie, te corrigeren. In een aantal landen maakt het deel uit van remedies tegen verstopte neus of hoest. Ondertussen worden efedrine en pseudo-efedrine gecontroleerd als precursoren omdat ze worden gebruikt voor de illegale productie van methamfetamine.

Voedingssupplementen met ephedra-alkaloïden hebben een geschiedenis van spraakmakende schandalen gekend. Na talloze meldingen van beroertes, hartaanvallen en plotselinge sterfgevallen, met name beoordeeld door Haller en Benowitz (2000), verbood de FDA in 2004 de verkoop van voedingssupplementen die ephedra-alkaloïden bevatten in de Verenigde Staten. Het was het eerste verbod op het supplement in de geschiedenis van het agentschap.

Voor atleten is het verschil zeer aanzienlijk. Efedrine behoort tot de stimulerende middelen en is alleen verboden tijdens de competitieperiode, en er is een drempelwaarde voor vastgesteld in de urine. Clenbuterol is geclassificeerd als anabool en is het hele jaar door zonder enige drempel verboden.

In Oekraïne wordt het verkeer van beide stoffen gereguleerd door de wetgeving inzake geneesmiddelen en precursoren, dus het kopen ervan zonder recept of op niet-officiële sites is zowel een juridisch als een medisch risico.

Wat het onderzoek zegt over gewichtsverlies

Efedrine is aanzienlijk beter onderzocht als afslankmiddel dan clenbuterol. Een meta-analyse door Shekelle et al. (2003), gepubliceerd in JAMA en in opdracht van de Amerikaanse overheid, ontdekten dat efedrine en ephedra op de korte termijn een bescheiden gewichtsverlies veroorzaakten in vergelijking met placebo (ongeveer 0,9 kg per maand), maar geen bewijs van werkzaamheid op de lange termijn.

In dezelfde analyse werd het gebruik van efedrine geassocieerd met een ongeveer twee- tot drievoudig verhoogd risico op psychiatrische, autonome en gastro-intestinale symptomen, evenals op hartkloppingen. De auteurs concludeerden dat bewijs van effectiviteit voor het verbeteren van atletische prestaties onvoldoende is.

Historisch gezien was de combinatie van efedrine en cafeïne populair. In de Deense studies van Astrup et al. begin jaren negentig zorgde het voor een groter gewichtsverlies bij een hypocalorisch dieet dan elk onderdeel afzonderlijk. Tegenwoordig worden dergelijke combinaties echter niet aanbevolen door klinische richtlijnen voor de behandeling van obesitas vanwege een ongunstig veiligheidsprofiel.

Wat clenbuterol betreft, zijn er vrijwel geen gecontroleerde onderzoeken naar gewichtsverlies bij mensen. Ideeën over de effectiviteit ervan zijn gebaseerd op gegevens uit de veehouderij en anekdotisch bewijs. Dit is niet voldoende voor een bewijskrachtige beoordeling, vooral gezien de beschreven gevallen van vergiftiging.

Veelvoorkomende risico's en waar ze verschillen

Beide stoffen stimuleren het sympathische zenuwstelsel en hebben dus een gemeenschappelijke kern van risico's: snelle hartslag, verhoogde bloeddruk, slaapstoornissen, trillingen, zweten. De tinten zijn echter anders, en dit moet worden begrepen.

• Efedrine verhoogt de bloeddruk sterker als gevolg van alfa-adrenerge werking en vasoconstrictie; gevallen van beroertes en psychotische reacties worden ermee geassocieerd.
• Clenbuterol veroorzaakt vaker langdurige tachycardie, ernstige trillingen, spierspasmen en kaliumuitputting; de actie duurt langer.
• Beide zijn gevaarlijk in combinatie met andere stimulerende middelen, schildklierhormonen en met verborgen hartziekten.

Efedrine heeft ook een wisselwerking met monoamineoxidaseremmers; de combinatie kan een hypertensieve crisis veroorzaken. Voor clenbuterol is het grootste gevaar cumulatie: door de langzame eliminatie wordt elke volgende dosis bovenop de vorige gelegd.

Informatie over een ‘veilige’ dosis van een van deze stoffen voor gewichtsverlies ontbreekt in de op bewijs gebaseerde geneeskunde. Dat is de reden waarom de redactie geen schema's biedt, maar alleen stelt: de behandeling van obesitas heeft tegenwoordig effectievere en veiligere opties die door een arts worden voorgeschreven.

Redactionele conclusies

Clenbuterol en efedrine zijn alleen verenigd doordat ze tot de sympathicomimetica behoren. Efedrine is een plantenalkaloïde met gemengde werking met een uitgesproken centraal effect en medische toepassing in de anesthesiologie. Clenbuterol is een synthetische, langwerkende selectieve bèta-2-agonist met een beperkte medische status.

Efedrine is beter onderzocht als hulpmiddel bij gewichtsverlies, maar de effecten ervan zijn mild en van korte duur, en de risico's hebben geleid tot een verbod op ephedra-supplementen in de VS. Voor clenbuterol is er vrijwel geen bewijs van voordeel bij de mens.

In de sport is efedrine verboden bij wedstrijden boven de drempel, clenbuterol - altijd. Voor degenen die willen afvallen, is de juiste manier om een ​​arts te raadplegen en op bewijs gebaseerde methoden te gebruiken.

Onze materialen "Clenbuterol versus efedrine: een vergelijking van het werkingsmechanisme en de bijwerkingen", "Clenbuterol of Salbutamol" en een overzicht van moderne medicijnen voor de behandeling van obesitas zullen helpen om het onderwerp voort te zetten.

Lijst met gebruikte literatuur

1. Shekelle PG, Hardy ML, Morton SC, et al. Efficacy and safety of ephedra and ephedrine for weight loss and athletic performance: a meta-analysis. JAMA. 2003;289(12):1537–1545.
2. Haller CA, Benowitz NL. Adverse cardiovascular and central nervous system events associated with dietary supplements containing ephedra alkaloids. N Engl J Med. 2000;343(25):1833–1838.
3. Astrup A, Breum L, Toubro S, et al. The effect and safety of an ephedrine/caffeine compound compared to ephedrine, caffeine and placebo in obese subjects on an energy restricted diet. A double blind trial. Int J Obes Relat Metab Disord. 1992;16(4):269–277.
4. U.S. Food and Drug Administration. Final rule declaring dietary supplements containing ephedrine alkaloids adulterated because they present an unreasonable risk. Federal Register. 2004.
5. Hoffman RJ, Hoffman RS, Freyberg CL, et al. Clenbuterol ingestion causing prolonged tachycardia, hypokalemia, and hypophosphatemia with confirmation by quantitative levels. J Toxicol Clin Toxicol. 2001;39(4):339–344.
6. World Anti-Doping Agency. Prohibited List. Montreal: WADA; актуальна редакція.