Nebivolol wordt in de sportwereld voornamelijk in twee contexten genoemd: als middel om "de bloeddruk en hartslag op peil te houden" tijdens het gebruik van anabole steroïden of stimulerende middelen en als bètablokker die in sommige sporten verboden is. De redactie legt uit hoe nebivolol nuttig kan zijn voor een fysiek actief persoon met gediagnosticeerde hypertensie, welke beperkingen het oplegt aan training en waarom het geen "verzekering" is tegen de gevolgen van doping.
Waarom wordt er in de sport over nebivolol gesproken?
Onder de bètablokkers heeft nebivolol de reputatie de "vriendelijkste" te zijn voor actieve mensen. De redenen zijn duidelijk: het blokkeert zeer selectief de β1-receptoren van het hart, en dankzij de stimulatie van stikstofmonoxide verwijdt het de bloedvaten en beïnvloedt het de perifere bloedstroom, het glucose- en lipidenmetabolisme en de erectiele functie minder dan de oude bètablokkers.
Bij krachtsporten wordt de belangstelling voor het medicijn aangewakkerd door forums waar het wordt geadviseerd als onderdeel van "cardioprotectie" tijdens het gebruik van anabole steroïden, schildklierhormonen, clenbuterol of stimulerende middelen. Deze praktijk wordt niet ondersteund door klinische onderzoeken en creëert, zoals we hieronder zullen laten zien, een vals gevoel van veiligheid.
Daarentegen worden bij sporten waarbij nauwkeurige bewegingen vereist zijn (schieten, boogschieten en sommige andere disciplines) historisch gezien bètablokkers gebruikt om trillingen en hartslag te verminderen. Hierdoor kwamen ze op de Verboden Lijst van het WADA terecht.
De vraag "waarom hebben atleten nebivolol nodig" heeft dus verschillende antwoorden: medisch (behandeling van een bevestigde ziekte), onwettig (doping in "precieze" sporten) en vals (een poging om de bijwerkingen van andere medicijnen te neutraliseren). Laten we ze allemaal overwegen.
Hypertensie en tachycardie bij atleten
Hypertensie komt ook voor bij atleten, vooral bij atleten, mensen met een groot lichaamsgewicht, degenen die veel zout of stimulerende middelen consumeren, en bij ouderen. Regelmatige aerobe oefeningen verlagen over het algemeen de bloeddruk, maar garanderen geen bescherming.
De European Society of Cardiology Sports Cardiology Guidelines (Pelliccia et al., 2021) benadrukken dat bij atleten met hypertensie bij de behandeling rekening moet worden gehouden met het type sport. Voor duursporten wordt meestal de voorkeur gegeven aan medicijnen die de hartslag en prestaties niet beperken: ACE-remmers, sartanen of calciumantagonisten. Bètablokkers in deze groep zijn geen geneesmiddelen van eerste keuze.
Er zijn echter situaties waarin een bètablokker geïndiceerd is, ongeacht het soort sport: sommige ritmestoornissen, coronaire hartziekten, hartfalen, bepaalde vormen van cardiomyopathieën. Dit is het moment waarop de vraag kan rijzen over het kiezen van een specifiek medicijn, en nebivolol wordt vaak beschouwd als een optie met minder impact op de perifere bloedstroom.
Sinustachycardie in rust bij een atleet is geen reden voor een ‘pulspil’, maar om op zoek te gaan naar de oorzaak: hyperthyreoïdie, bloedarmoede, uitdroging, overtraining, cafeïne, stimulerende middelen, angst. Een bètablokker maskeert alleen het symptoom zonder de oorzaak van het probleem weg te nemen.
Effecten op prestaties en training
Elke bètablokker vermindert de stijging van de hartslag tijdens inspanning. Bij korte krachttrainingen is dit meestal minder merkbaar, maar bij langdurig aeroob werk betekent de hartslagbeperking een lager hartminuutvolume en mogelijk een lagere maximale capaciteit.
Onderzoek naar verschillende bètablokkers heeft aangetoond dat niet-selectieve geneesmiddelen het uithoudingsvermogen aanzienlijk verminderen en de subjectieve vermoeidheid vergroten dan β1-selectieve geneesmiddelen. De reden is de blokkade van β2-receptoren, die betrokken zijn bij de mobilisatie van glucose uit de lever, lipolyse en verwijding van de bloedvaten van werkende spieren. Een review door Ladage et al (2013) concludeerde dat cardioselectieve bètablokkers minder, maar niet nul, effect hebben op de fysieke prestaties.
| Parameter | Niet-selectief (propranolol) | β1-selectief (bisoprolol, nebivolol) |
|---|---|---|
| Hartslag in rust en onder belasting | Daalt | Daalt |
| Mobilisatie van glucose en vetten | Duidelijk geremd | Minder impact |
| Bloedstroom in spieren | Kan verslechteren | Grotendeels bewaard gebleven |
| Subjectieve vermoeidheid | Vaak | Minder vaak |
| Bronchiën | Risico op bronchospasme | Lager risico, maar voorzichtigheid bij astma |
Een praktisch gevolg voor wie traint tegen de achtergrond van een door een arts voorgeschreven bètablokker: hartslagzones verliezen hun betekenis. Intensiteit is geschikter om te regelen op basis van de schaal van subjectieve belasting (RPE), snelheid of kracht. Het is normaal dat de maximale hartslag lager zal zijn dan vóór de behandeling.
Nog enkele nuances: bètablokkers kunnen de thermoregulatie verstoren en tachycardie bij hypoglykemie maskeren, dus extra voorzichtigheid is nodig tijdens langdurige training in de hitte of op een koolhydraatarm dieet.
Nebivolol en antidopingregels
Bètablokkers zijn opgenomen in de WADA-verboden lijst in sectie P1. Ze zijn alleen verboden in bepaalde soorten sporten, waarbij de vermindering van trillingen en hartslag een voordeel oplevert. In een aantal daarvan (met name bij schieten en boogschieten) geldt het verbod buiten wedstrijden, in andere alleen tijdens wedstrijden. Nebivolol valt, net als elke andere bètablokker, onder deze regel.
Er bestaat een therapeutisch gebruiksmechanisme (TUE) voor een sporter die een medische indicatie heeft voor een bètablokker en aan een van deze sporten deelneemt. Het wordt vooraf verkregen via een nationaal antidopingagentschap of een internationale federatie, onder verstrekking van medische documentatie.
Bètablokkers zijn niet verboden in de meeste krachtsport-, bodybuilding- en fietsdisciplines. Sporters moeten echter elk jaar de huidige versie van de lijst voor hun sport controleren, aangezien de lijst met disciplines verandert.
Afzonderlijk herinneren wij u eraan: het voordeel dat bètablokkers geven bij "precieze" sporten wordt als onverenigbaar beschouwd met de geest van sport, juist omdat het farmacologisch is en niet training.
Nebivolol bij dopinggebruik: reële risico’s
Anabole steroïden, schildklierhormonen, clenbuterol en stimulerende middelen verhogen de bloeddruk en de hartslag via verschillende mechanismen: vochtretentie, erytrocytose, directe stimulatie van adrenoceptoren en hermodellering van het myocard. Een recensie door de Endocrine Society (Pope et al., 2014) beschrijft cardiomyopathie, atherosclerose en plotselinge hartdood geassocieerd met AAS.
Nebivolol kan de cijfers op de tonometer en hartslagmeter verlagen, maar corrigeert de oorzaken niet en het is niet bewezen dat het deze laesies voorkomt. Bovendien creëren "normale" indicatoren een illusie van veiligheid, waardoor iemand het onderzoek uitstelt.
Clenbuterol is een β2-receptoragonist, en de combinatie met bètablokkers creëert een complexe farmacodynamische situatie waarvan de gevolgen moeilijk te voorspellen zijn. Een teveel aan schildklierhormonen veroorzaakt tachycardie en atriale fibrillatie; het maskeren van tachycardie met een bètablokker kan thyreotoxicose verbergen.
Wat de redactie adviseert aan iemand met een hoge bloeddruk of hartslag:
- meet de druk correct en houd een dagboek bij;
- indien nodig een ECG ondergaan — Echocardiografie en holtermonitoring;
- tests afnemen: TSH, hemoglobine en hematocriet, lipidogram, creatinine;
- bespreek met de cardioloog de reden en eventueel de medicijnkeuze;
- laat de stoffen achterwege die het probleem veroorzaken.
Redactionele conclusies
Voor de sporter is nebivolol alleen geschikt als het medisch geïndiceerd is. In dat geval is het door zijn hoge β1-selectiviteit en NO-afhankelijke vasodilatatie echt handiger dan de oudere bètablokkers.
Het beperkt echter de verhoging van de hartslag, wat verboden is in een aantal "precieze" sporten en het hart niet beschermt tegen de gevolgen van doping.
De juiste manier is om de oorzaak van verhoogde druk of pols vast te stellen, niet om de symptomen te maskeren.
Wij adviseren u ook onze artikelen te lezen over het werkingsmechanisme van nebivolol, over de bijwerkingen ervan en over de interactie van nebivolol met andere geneesmiddelen.
Lijst met gebruikte literatuur
- World Anti-Doping Agency. The World Anti-Doping Code International Standard: Prohibited List 2025.
- Pelliccia A, Sharma S, Gati S, et al. 2020 ESC Guidelines on sports cardiology and exercise in patients with cardiovascular disease. Eur Heart J. 2021;42(1):17â96.
- Münzel T, Gori T. Nebivolol: the somewhat-different beta-adrenergic receptor blocker. J Am Coll Cardiol. 2009;54(16):1491â1499.
- Ladage D, Schwinger RH, Brixius K. Cardio-selective beta-blocker: pharmacological evidence and their influence on exercise capacity. Cardiovasc Ther. 2013;31(2):76â83.
- Pope HG Jr, Wood RI, Rogol A, et al. Adverse health consequences of performance-enhancing drugs: an Endocrine Society scientific statement. Endocr Rev. 2014;35(3):341â375.
- Mancia G, Kreutz R, Brunström M, et al. 2023 ESH Guidelines for the management of arterial hypertension. J Hypertens. 2023;41(12):1874â2071.
