Een van de argumenten vóór oxandrolon is vaak de mening dat het zijn eigen testosteron "bijna niet onderdrukt". De redactie ging na in hoeverre dit consistent is met fysiologische en klinische gegevens, hoe de onderdrukking van de hormonale as precies plaatsvindt en wat er bekend is over het herstel ervan na het stoppen van de inname.
Hoe de hypothalamus-hypofyse-testis-as werkt
De productie van testosteron bij mannen wordt gereguleerd door het hypothalamus-hypofyse-testikelsysteem (HGTO). De hypothalamus geeft impulsief gonadoliberine (GnRH) af, als reactie daarop scheidt de hypofyse luteïniserende (LH) en follikelstimulerende (FSH) hormonen af. LH stimuleert de Leydig-cellen om testosteron te synthetiseren, en FSH ondersteunt, samen met de hoge concentratie testosteron in de testis, de spermatogenese.
Het systeem werkt volgens het principe van negatieve feedback, vergelijkbaar met een thermostaat. Wanneer de bloedspiegels van androgenen en oestrogenen stijgen, verminderen de hypothalamus en de hypofyse de productie van GnRH, LH en FSH. Wanneer het niveau daalt, neemt de stimulatie toe. Dit is hoe het lichaam de hormonen binnen fysiologische grenzen houdt.
Elk androgeen dat van buitenaf binnenkomt, wordt door deze thermostaat “opgenomen” als signaal dat er voldoende androgeen is. Het maakt niet uit of het testosteron of een synthetisch molecuul is: als het androgeenreceptoren in de hypothalamus en hypofyse activeert, neemt de productie van gonadotropines af.
Dit verklaart waarom asonderdrukking geen bijwerking is van een individueel medicijn, maar een natuurlijke eigenschap van de klasse. Alleen de diepte en snelheid van de remming kunnen verschillen, afhankelijk van de activiteit van het molecuul, de dosis en de duur van de toediening.
Wat oxandrolon-onderzoeken aantonen
De duidelijkste gegevens komen uit gecontroleerde onderzoeken bij volwassen mannen. In een gerandomiseerd onderzoek van Schroeder en collega’s (2003) kregen oudere mannen gedurende 12 weken 20 mg oxandrolon per dag. Naast een toename van vetvrije massa daalden totaal testosteron en geslachtshormoonbindend globuline (SHBG). Na het stoppen keerden de waarden geleidelijk terug naar de uitgangswaarden.
In de kindergeneeskunde werd een lage dosis oxandrolon gebruikt voor jongens met een constitutionele groeivertraging en seksuele ontwikkeling. In een placebogecontroleerd onderzoek van Stanhope et al. (1988) versnelden lage doses de groei en vertraagden ze de puberteit niet. Dit resultaat wordt soms aangehaald als bewijs dat het medicijn "veilig" is voor wespen, maar het geldt voor zeer lage doses bij adolescenten en wordt niet overgedragen op volwassenen die veel grotere hoeveelheden innemen.
Er zijn eigenlijk geen systematische onderzoeken die LH, FSH en spermatogenese meten bij gezonde jonge mannen tegen de achtergrond van verschillende doses oxandrolon. Daarom is het antwoord op de vraag "hoeveel" afhankelijk van algemene kennis over androgenen en van observaties van mensen die steroïden buiten de geneeskunde gebruiken.
Dergelijke observaties (Coward et al., 2013; Kanayama et al., 2015) suggereren dat post-anabole steroïde hypogonadisme een van de meest voorkomende oorzaken is van laag testosteron bij jonge mannen die zich presenteren aan andrologen, en dat dit lange tijd kan aanhouden.
De rol van SHBG: waarom tests misleidend kunnen zijn
Orale 17-alfa-gealkyleerde androgenen verminderen aanzienlijk de synthese van HGH in de lever. Dit eiwit bindt testosteron en estradiol in het bloed, dus het niveau ervan hangt af van hoeveel van het hormoon zich in een vrije, actieve toestand bevindt.
Wanneer SHBG daalt, kan het totale testosteron afnemen, zelfs zonder verandering in de hormoonproductie, en kan het aandeel vrij testosteron juist toenemen. Hierdoor is een enkele maatstaf voor het totale testosteron op de achtergrond of onmiddellijk na inname van Oxandrolon moeilijk te interpreteren.
Voor een juiste beoordeling kijken endocrinologen doorgaans naar het complex: totaal testosteron, SHBG, berekend of gemeten vrij testosteron, LH en FSH. Lage LH en FSH samen met een laag testosteron duiden op secundaire (centrale) remming van de as.
Nog een detail: moderne immunochemische tests voor testosteron "zien" oxandrolon meestal niet, dus het laboratoriumresultaat weerspiegelt alleen het eigen hormoon van het individu, en niet de totale androgene activiteit in het lichaam.
Symptomen en gevolgen van hormonale onderdrukking
Terwijl iemand het medicijn gebruikt, maskeert het androgene effect van oxandrolon zelf gedeeltelijk de daling van het eigen testosteron. Problemen treden meestal op na het stoppen, wanneer het exogene androgeen niet langer beschikbaar is en de as nog niet is hersteld. Een beeld van deze aandoening wordt gedetailleerd beschreven in een recensie van Rahnema et al. (2014).
- verminderd libido en erectiestoornissen;
- vermoeidheid, depressieve stemming, verslechtering van de concentratie;
- verlies van een deel van de gewonnen spiermassa en kracht;
- afname van het testisvolume;
- schending van de spermatogenese en verminderde vruchtbaarheid.
Vruchtbaarheidsstoornissen verdienen speciale aandacht. De spermatogenese is afhankelijk van FSH en een hoge concentratie testosteron in de testis, die geen extern androgeen in het bloed kan leveren. Daarom kan, met onderdrukking van gonadotropines, het aantal spermatozoa afnemen tot het punt van azoöspermie.
De psychologische component is ook belangrijk: na het stoppen ervaren sommige mensen apathie en depressieve symptomen die hen ertoe aanzetten terug te vallen. Dit is hoe de vicieuze cirkel wordt gevormd die wordt beschreven in onderzoeken naar verslaving aan anabole steroïden.
Herstel: waar het van afhangt
In de meeste gevallen wordt de HT-as na het stoppen van de androgenen spontaan hersteld, maar de tijdsschalen variëren enorm: van enkele weken tot vele maanden. Bij sommige mensen is het herstel, vooral na langdurig gebruik, onvolledig.
| Factor | Effect op herstel |
|---|---|
| Duur van gebruik | Hoe langer, hoe langer het herstel |
| Doses en combinaties van medicijnen | Combinaties met andere androgenen verdiepen de onderdrukking |
| Leeftijd | Oudere mannen hebben een kleinere functionele testiculaire reserve |
| Beginstatus van de as | Latent hypogonadisme kan zich manifesteren na onttrekking |
| Aantal herhaalde gebruiksperioden | Herhaalde episoden hangen samen met langduriger functiestoornissen |
In een onderzoek van Kanayama et al. (2015) vertoonde een subgroep van voormalige langdurige gebruikers jaren na het stoppen tekenen van hypogonadisme. Hoewel deze mensen meestal injecteerbare medicijnen gebruikten, is het mechanisme voor oxandrolon hetzelfde.
Diagnose en behandeling van post-steroïde hypogonadisme moeten worden uitgevoerd door een endocrinoloog of een androloog. De arts evalueert de hormonen, het spermogram en, indien nodig, andere indicatoren, en beslist of observatie voldoende is of dat farmacologische stimulatie van de as noodzakelijk is. Onafhankelijke "herstelprogramma's" van internet zijn vaak ineffectief en kunnen de werkelijke oorzaak van het probleem verbergen.
Als iemand ouderschap plant, moet hij de arts informeren over het gebruik van androgenen, zelfs in het verleden, omdat dit rechtstreeks van invloed is op de tactiek van het onderzoek.
Redactionele conclusies
Oxandrolon onderdrukt de HPT-as volgens hetzelfde mechanisme als andere androgenen. Het begrip "neutraliteit" is gebaseerd op gegevens over lage doses bij adolescenten en op het feit dat de symptomen tijdens de inname niet merkbaar zijn.
Een afname van SHBG bemoeilijkt de interpretatie van tests, dus er is een complex van indicatoren nodig om de as te beoordelen, en niet alleen het totale testosteron.
Herstel is meestal mogelijk, maar de timing is onvoorspelbaar en de vruchtbaarheid kan er het langst onder lijden.
De redactie raadt aan om ook 'Welke tests u moet controleren bij gebruik van Oxandrolon', 'Oestrogene en progestagene activiteit van Oxandrolon' en 'Mythen over Oxandrolon: wat is waar en wat niet' te lezen.
Lijst met gebruikte literatuur
- Rahnema CD, Lipshultz LI, Crosnoe LE, et al. Anabolic steroid-induced hypogonadism: diagnosis and treatment. Fertil Steril. 2014;101(5):1271â1279.
- Kanayama G, Hudson JI, DeLuca J, et al. Prolonged hypogonadism in males following withdrawal from anabolic-androgenic steroids: an under-recognized problem. Addiction. 2015;110(5):823â831.
- Coward RM, Rajanahally S, Kovac JR, et al. Anabolic steroid induced hypogonadism in young men. J Urol. 2013;190(6):2200â2205.
- Schroeder ET, Singh A, Bhasin S, et al. Effects of an oral androgen on muscle and metabolism in older, community-dwelling men. Am J Physiol Endocrinol Metab. 2003;284(1):E120âE128.
- Stanhope R, Buchanan CR, Fenn GC, Preece MA. Double blind placebo controlled trial of low dose oxandrolone in the treatment of boys with constitutional delay of growth and puberty. Arch Dis Child. 1988;63(5):501â505.
- Bhasin S, Brito JP, Cunningham GR, et al. Testosterone therapy in men with hypogonadism: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103(5):1715â1744.
- Nieschlag E, Behre HM, Nieschlag S (eds). Testosterone: Action, Deficiency, Substitution. 4th ed. Cambridge University Press; 2012.
